JDG, ulga na start i B2B: jak prawnie ustawić działalność konsultingową w Polsce

Zakładasz działalność konsultingową. Wybierasz JDG, bo to najprostsza forma. 90% polskich konsultantów, trenerów i blogerów tak robi. Rejestrujesz się w CEIDG przez internet, 15 minut, zero opłat. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. — Prawo przedsiębiorców (Dz.U. 2018 poz. 646) definiuje działalność gospodarczą jako działalność zarobkową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. To ostatnie słowo ma kluczowe znaczenie przy wyborze formy współpracy z klientami.

Ulga na start to pierwsze 6 miesięcy bez składek na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe). Nie dotyczy składki zdrowotnej — tę płacisz od pierwszego dnia. W 2026 roku składka zdrowotna dla JDG rozliczającej się według skali podatkowej wynosi 9% dochodu, ale nie mniej niż 381,81 PLN miesięcznie. Dla konsultanta z dochodem 10 000 PLN miesięcznie to 900 PLN miesięcznie kosztu stałego.

Po 6 miesiącach ulgi na start wchodzi preferencyjny ZUS przez 24 miesiące. Podstawa wymiaru składek: 30% minimalnego wynagrodzenia. W 2026 roku minimalne wynagrodzenie wynosi 4 666 PLN, więc preferencyjny ZUS społeczny to ok. 320 PLN miesięcznie. Pełny ZUS (bez preferencji) dla JDG: ok. 1 600 PLN miesięcznie. Różnica: 1 280 PLN miesięcznie, czyli 15 360 PLN rocznie.

Forma współpracy z klientem to osobna decyzja. B2B kontrakt (faktura VAT) vs umowa o dzieło vs umowa zlecenie. Różnica: umowa o dzieło nie podlega ZUS, ale ZUS kwestionuje ją przy powtarzalnych usługach. Jeśli co miesiąc wystawiasz fakturę temu samemu klientowi za „dzieło", ZUS może uznać, że to stała współpraca i naliczyć zaległe składki plus odsetki. W 2023 roku ZUS przeprowadził 15 000 kontroli w tym zakresie.

Umowa zlecenie podlega ZUS, ale stawki są niższe niż przy JDG. Zleceniobiorca płaci składki od kwoty zlecenia, nie od zadeklarowanej podstawy. Dla klienta różnica: zatrudnienie na zlecenie to koszt ok. 20% więcej niż kwota netto (składki pracodawcy). B2B kontrakt: klient płaci fakturę netto + VAT, bez składek. Dlatego klienci wolą B2B.

Trivanoria w ramach diagnostyki 12-wymiarowej sprawdza strukturę prawną współpracy. Najczęstszy błąd konsultantów: 1-2 klientów, stałe miesięczne faktury, brak umowy o współpracy. Z punktu widzenia ZUS to może być stosunek pracy, a nie B2B. Kryteria: miejsce wykonywania usługi, godziny pracy, polecenia. Jeśli klient mówi Ci, co masz robić, gdzie i kiedy — to może być etat, nie kontrakt.

Stawki konsultingowe w Polsce B2B netto: junior 800-1 500 PLN za dzień, mid 1 500-3 000 PLN, senior/ekspert 3 000-6 000 PLN. Strategy consulting (firmy MBB): 8 000-15 000 PLN za dzień. Różnica między stawką netto a brutto: VAT. Jeśli przekraczasz limit zwolnienia podmiotowego 200 000 PLN rocznie (Ustawa o podatku od towarów i usług, Dz.U. 2024 poz. 361), musisz zarejestrować się jako czynny podatnik VAT. Limit dotyczy sprzedaży, nie dochodu. Przekroczenie oznacza obowiązek wystawiania faktur VAT, JPK_V7 i weryfikacji kontrahentów na białej liście VAT.

Przykład z projektu Trivanorii: konsultant HR z Krakowa (JDG, 3 rok działalności, przychód 180 000 PLN rocznie). Pracował dla jednego klienta na stałej umowie B2B, 15 dni w miesiącu, w siedzibie klienta. ZUS przeprowadził kontrolę i uznał, że to stosunek pracy. Zaległe składki za 2 lata: 38 000 PLN + odsetki 7 200 PLN. Koszt obsługi prawnej: 8 000 PLN. Łącznie: 53 200 PLN. Po zmianie formy na umowę o pracę na 1/2 etatu: koszt miesięczny dla klienta wzrósł o 1 800 PLN, ale konsultant zyskał ochronę prawną.

Biała lista VAT to rejestr podatników VAT prowadzony przez Ministerstwo Finansów. Weryfikacja kontrahenta przed wystawieniem faktury powyżej 15 000 PLN jest obowiązkowa. Jeśli klient jest na białej liście, a Ty wystawisz fakturę bez potwierdzenia rachunku bankowego, nie możesz zaliczyć kosztu do KUP (koszty uzyskania przychodu). W praktyce: jeśli zapłacisz na konto spoza białej listy, tracisz 19% (lub 12% przy niższym progu) wartości faktury jako koszt podatkowy.

Rekomendacja Trivanorii: przed wyborem formy działalności wykonaj kalkulację 3-letnią. Porównaj JDG z preferencyjnym ZUS, JDG z pełnym ZUS, umowę zlecenie i umowę o pracę. Uwzględnij limit VAT 200 000 PLN, ryzyko kontroli ZUS, koszt księgowości (200-400 PLN/mies. dla JDG). Koszt konsultacji prawnej przed wyborem formy: 800-1 500 PLN. Koszt naprawy błędnej decyzji: 15 000-50 000 PLN. Rachunek jest prosty, ale większość przedsiębiorców liczy go dopiero po kontroli.